Gdzie umysł się znajduje? Czasoprzestrzeń umysłu

Czy pytanie o lokalizację umysłu ma w ogóle sens, przecież od czasów Kartezjusza „wiemy”, że umysł tym odróżnia się od ciała, że to ostatnie jest przestrzennie rozciągłe, a umysł tej cechy nie ma, a więc pozostaje poza przestrzenią. Pogląd ten utrzymuje się zarówno w myśleniu potocznym, jak i – co gorsza – w nauce. Najwyższy już jednak czas, by go zakwestionować, bowiem w świetle dokonanego przez Alberta Einsteina – już ponad 100 lat temu – połączenia czasu z przestrzenią w czterowymiarową czasoprzestrzeń, dalsze stosowanie Kartezjańskiego kryterium odróżniania ciała od umysłu musiałoby prowadzić do wniosku, że umysł znajduje się nie tylko poza przestrzenią, ale i poza czasem. O ile jednak wyobrażenie sobie umysłu poza przestrzenią przychodzi nam bez trudu, to wyobrażenie umysłu poza czasem jest bardzo trudne, o ile w ogóle możliwe. Co więcej, współczesna nauka zgromadziła już sporo danych empirycznych na temat czasu procesów umysłowych. 

Czas procesów umysłowych: co wiemy?

1) Musi upłynąć pewna ilość czasu, by dany bodziec dotarł do naszej świadomości (Koch, 2008; Poppel, 1989). Czas ten jest różny dla różnych modalności zmysłowych i zależy od:

  • progu niejednoczesności, czyli czasu potrzebnego by dwa bodźce odebrać jako dwa bodźce, a nie jeden. Próg ten jest najkrótszy dla zmysłu słuchu (kilka milisekund), dla wzroku jest znacznie dłuższy, wynosi ok. 20-30 milisekund.
  • progu następstwa czasowegoczyli czasu potrzebnego by nasza świadomość zarejestrowała nie tylko fakt, że wystąpiły dwa bodźce, ale zidentyfikowała także kolejność ich wystąpienia. Próg ten wynosi ok. 30-40 milisekund (zarówno dla bodźców słuchowych, jak i wzrokowych i dotykowych).

2) Sławne badania Benjamina Libeta (1985) pokazały, że aktywacja odpowiedniego obszaru kory mózgowej występowała na 200 ms wcześniej niż świadoma intencja poruszenia palcem. Obecnie badania w podobnym paradygmacie prowadzone są z użyciem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, który pozwala na znacznie dokładniejsze skanowanie mózgu. Pokazują one, że aktywizacja kory przedczołowej może się pojawiać nawet na 10 sekund przed świadomym podjęciem decyzji której ręki użyć do wykonania pewnego zadania (Haynes i in. 2007; Soon i in. 2008).

Relacja między czasem zdarzeń mózgowych a czasem zdarzeń świadomościowych

Powyższe badania wskazują, że

  • czas zdarzeń zachodzących w świadomości nie pokrywa się z czasem zdarzeń mózgowych
  • czasy te nie są też w stosunku do siebie równoległe, bo nie oddziela je żaden stały interwał.

Rodzi się więc pytanie: w jakiej relacji pozostają one do siebie? Odpowiedź na to pytanie przedstawia wykres zamieszczony poniżej. Jak z niego wynika, impuls nerwowy poruszający się w czasie mózgowym z przeszłości w przyszłość, w czasie świadomościowym może poruszać się w kierunku odwrotnym, a więc z przyszłości w przeszłość (!).

 

Konkluzje

Fakt, że impuls nerwowy może poruszać się w świadomości w odwrotnym kierunku czasowym niż w mózgu

  • wyjaśnia paradoksy wynikające z badań Libeta, bo pokazuje, że decyzje podejmowane w świadomości mogą jednak wyprzedzać procesy  zachodzące w korze mózgowej
  • sugeruje, że świadomość, a zatem umysł, ma nie tylko swój własny czas, ale i przestrzeń, a więc swą własną czasoprzestrzeń
  • wskazuje, że świadomość może być zbudowana z antycząstek łamiących symetrię C-, P- lub CP, bo
    • jak wszystkie antycząstki poruszają się w odwrotnym  kierunku czasowym
    • procesy przebiegające z ich udziałem nie stanowią kopii procesów zachodzących w zwykłej materii,
    • zderzając się z odpowiadającymi im cząstkami zwykłej materii nie eksplodują.

Literatura cytowana

Haynes, J-D., Sakai, K., Rees, G., Gilbert, S., Frith, Ch. & Passingham, R.E. (2007). Reading hidden intentions in the human brain Current Biology, 17, 323-328.

Koch Ch. (2008). Neurobiologia na tropie świadomości (tłum. G. Hess). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Libet, B. (1985). Unconscious cerebral initiative and the role of conscious will in voluntary action. Behavioral and Brain Sciences, 8 (4), pp. 529-566.

Poppel E. (1989). Granice świadomości. O rzeczywistości i doznawaniu świata (tłum. A.D. Tauszyńska). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Soon, Ch. S., Brass, M., Heinze, H.J. & Haynes, J-D. (2008). Unconscious determinants of free decisions in human brain. Nature. Neuroscience, 11 (5), 543-545.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Artyuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *